Przez wiele lat instytucje finansowe oferowały konsumentom kredyty hipoteczne oparte na zmiennym oprocentowaniu, którego podstawowym składnikiem był wskaźnik WIBOR (Warsaw Interbank Offered Rate). W materiałach marketingowych przedstawiano to rozwiązanie jako bezpieczne, rynkowe i korzystne. W praktyce jednak sposób ustalania WIBOR-u budzi poważne wątpliwości – zarówno z punktu widzenia przejrzystości mechanizmu jego wyznaczania, jak i stopnia poinformowania konsumentów o ryzykach związanych ze zmiennością oprocentowania.

WIBOR nie opiera się na rzeczywistych transakcjach międzybankowych, lecz na deklaracjach wybranych instytucji finansowych, co czyni go podatnym na manipulacje i oderwanym od rzeczywistych kosztów pieniądza. W konsekwencji wielu kredytobiorców ponosi nadmierne obciążenia finansowe, nieproporcjonalne do sytuacji rynkowej i niezgodne z zasadą równowagi stron umowy.

Charakterystyka problemu prawnego

Wątpliwości dotyczące zgodności postanowień umów kredytowych z prawem wynikają w szczególności z:

1. braku przejrzystości mechanizmu ustalania WIBOR-u – wskaźnik ten nie opiera się na rzeczywistych operacjach finansowych, lecz na deklaracjach wybranych banków, co ogranicza jego transparentność,

2. niewystarczającego poinformowania kredytobiorców o konstrukcji oprocentowania, wpływie WIBOR-u na wysokość rat oraz ryzyku wynikającym ze zmiennej stopy procentowej,

3. braku równowagi kontraktowej – kredytodawcy zachowują pełną kontrolę nad aktualizacją wskaźnika oraz przerzucają na konsumenta całkowite ryzyko zmian stóp procentowych.

Potencjalne skutki prawne

W zależności od treści zawartej umowy kredytowej oraz poziomu naruszeń przepisów prawa, możliwe jest dochodzenie następujących roszczeń:

• usunięcia wskaźnika WIBOR z umowy kredytowej oraz przeliczenia zobowiązania wyłącznie na podstawie marży banku,

• zwrotu nadpłat wynikających z zawyżonego oprocentowania – w niektórych przypadkach w wysokości nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych,

• unieważnienia całej umowy kredytowej w przypadku stwierdzenia jej sprzeczności z przepisami prawa konsumenckiego,

• wstrzymania dalszych podwyżek rat oraz poprawy sytuacji finansowej kredytobiorcy.

Kto może skorzystać z ochrony prawnej?

Podstawę do zakwestionowania warunków umownych mogą mieć osoby, które zawarły umowę kredytu hipotecznego ze zmiennym oprocentowaniem, w której składnikiem oprocentowania jest wskaźnik WIBOR (np. „WIBOR 3M + marża”). Dotyczy to zarówno kredytów w złotych polskich, jak i refinansowanych. Ochrona prawna przysługuje również kredytobiorcom, którzy już spłacili zobowiązanie – roszczenia mogą być dochodzone również po zakończeniu wykonywania umowy.

Zakres wsparcia kancelarii

Kancelaria oferuje kompleksową obsługę prawną, obejmującą:

• analizę umowy kredytowej pod kątem niedozwolonych klauzul związanych z WIBOR-em,

• ocenę naruszeń obowiązków informacyjnych oraz przejrzystości postanowień,

• przygotowanie i złożenie pozwu sądowego,

• reprezentację procesową w toku całego postępowania,

• nadzór nad sprawą i regularne informowanie o jej przebiegu.

Stanowisko orzecznictwa

Chociaż Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie wydał dotąd bezpośredniego wyroku odnoszącego się wyłącznie do WIBOR-u, jego wcześniejsze orzeczenia (w tym m.in. sprawy C-186/16, C-776/19, C-140/22) jednoznacznie wskazują, że:

• umowy zawierane z konsumentami muszą być sformułowane w sposób przejrzysty i zrozumiały,

• kredytobiorca powinien być świadomy ryzyka ekonomicznego wynikającego ze zmiennego oprocentowania,

• niedopuszczalne jest przerzucanie całości ryzyka finansowego na jedną stronę stosunku prawnego.

Te zasady są już stosowane przez sądy powszechne w Polsce, które coraz częściej podważają legalność stosowania wskaźnika WIBOR i orzekają o jego eliminacji z umowy lub stwierdzeniu jej nieważności.

Kwestia legalności oprocentowania opartego o wskaźnik WIBOR stanowi istotny problem prawny w obrocie konsumenckim. Ochrona interesów kredytobiorców wymaga pogłębionej analizy umowy kredytowej oraz profesjonalnego wsparcia procesowego.